Oświetlenie stanowiska do prac precyzyjnych – PN-EN 12464-1

Prace wymagające dokładności, kontroli detali lub precyzyjnego montażu potrzebują odpowiednich warunków oświetleniowych. Oświetlenie stanowiska do prac precyzyjnych powinno zapewniać nie tylko odpowiednią ilość światła, lecz także jego równomierny rozkład, ograniczenie olśnienia oraz dobrą widoczność szczegółów.

W przypadku projektowania oświetlenia wewnętrznych miejsc pracy istotnym punktem odniesienia jest PN-EN 12464-1:2022-01. Norma określa wymagania dotyczące ilości i jakości oświetlenia dla miejsc pracy we wnętrzach, uwzględniając m.in. typowe zadania wzrokowe.

Dlatego przy projektowaniu stanowiska nie warto kierować się wyłącznie mocą zastosowanych lamp. Znacznie ważniejsze jest sprawdzenie, jakie warunki świetlne rzeczywiście powstają na powierzchni, na której wykonywana jest praca.

Dlaczego oświetlenie stanowiska do prac precyzyjnych jest tak ważne?

Na stanowisku, na którym pracownik montuje niewielkie elementy, sprawdza jakość produktu, wykonuje pomiary albo kontroluje powierzchnię detalu, wzrok musi przez długi czas wychwytywać niewielkie różnice.

Niewłaściwe światło może powodować:

• powstawanie cieni na powierzchni roboczej,
• problemy z dostrzeganiem drobnych szczegółów,
• zmęczenie wzroku,
• olśnienie,
• nierównomierne oświetlenie stanowiska,
• pogorszenie komfortu podczas wielogodzinnej pracy.

Co więcej, samo zwiększenie liczby lumenów nie rozwiązuje problemu. Jeżeli światło jest źle skierowane albo występują duże różnice między poszczególnymi fragmentami stanowiska, pracownik nadal może mieć trudności z dokładną oceną elementów.

Z tego względu oświetlenie stanowiska do prac precyzyjnych powinno być projektowane z uwzględnieniem konkretnego zadania wzrokowego.

PN-EN 12464-1 a oświetlenie stanowisk pracy

PN-EN 12464-1:2022-01 dotyczy oświetlenia miejsc pracy we wnętrzach. Dokument obejmuje zarówno ilościowe, jak i jakościowe aspekty oświetlenia oraz odnosi się do potrzeb wzrokowych podczas wykonywania różnych zadań.

W praktyce oznacza to, że przy planowaniu stanowiska należy analizować kilka parametrów jednocześnie.

Natężenie oświetlenia – lux

Jednym z podstawowych parametrów jest natężenie oświetlenia wyrażane w luksach (lx).

Nie istnieje jedna uniwersalna wartość odpowiednia dla każdego stanowiska. Wymagany poziom zależy między innymi od charakteru wykonywanej czynności, wielkości obserwowanych elementów oraz dokładności pracy.

Dlatego inne wymagania może mieć stanowisko prostego montażu, a inne miejsce przeznaczone do kontroli niewielkich komponentów.

Warto również pamiętać, że deklarowana moc lampy nie jest równoznaczna z uzyskaniem konkretnego poziomu luxów na stanowisku. Ostateczny efekt zależy między innymi od wysokości montażu, geometrii pomieszczenia, rozsyłu światła oraz rozmieszczenia opraw.

Równomierność oświetlenia

Samo osiągnięcie odpowiedniego poziomu oświetlenia nie wystarczy. Istotna jest również równomierność światła na obszarze, na którym wykonywana jest praca.

Duże różnice pomiędzy jasnymi i ciemnymi fragmentami mogą utrudniać obserwację detali. Z tego powodu oprawy należy rozmieścić tak, aby światło możliwie równomiernie docierało do całej powierzchni roboczej.

Właśnie tutaj dobrze zaplanowane lampy liniowe mogą być szczególnie przydatne na wydłużonych stanowiskach pracy.

Ograniczenie olśnienia

Kolejnym elementem jest olśnienie. Zbyt intensywne lub niewłaściwie skierowane źródło światła może pogarszać komfort widzenia, nawet jeśli poziom oświetlenia na powierzchni roboczej jest odpowiedni.

Przy projektowaniu instalacji trzeba więc uwzględnić położenie pracownika, kierunek patrzenia, wysokość montażu oraz charakterystykę opraw.

Oddawanie barw

W przypadku prac precyzyjnych znaczenie ma również zdolność światła do prawidłowego odwzorowania kolorów.

Parametr CRI/Ra warto analizować szczególnie wtedy, gdy pracownik ocenia barwę produktu, powierzchnię materiału, oznaczenia lub niewielkie różnice kolorystyczne.

Dobre oświetlenie powinno wspierać prawidłową ocenę detalu, a nie utrudniać ją poprzez nieodpowiednią charakterystykę źródła światła.

Jak dobrać oświetlenie stanowiska do prac precyzyjnych?

Dobór opraw najlepiej przeprowadzić etapami.

1. Określ charakter wykonywanej pracy

Na początku należy odpowiedzieć na pytanie, co dokładnie robi pracownik.

Czy jest to:

• precyzyjny montaż,
• kontrola jakości,
• inspekcja produktu,
• praca przy małych komponentach,
• sortowanie elementów,
• pomiar,
• ręczna obróbka,
• kontrola powierzchni?

Im większa dokładność zadania, tym ważniejsze staje się właściwe zaplanowanie całego układu oświetleniowego.

2. Określ powierzchnię roboczą

Następnie należy ustalić, gdzie faktycznie wykonywana jest praca.

Może to być blat, stół montażowy, stanowisko kontrolne albo określony fragment linii produkcyjnej.

Oprawy powinny zostać rozmieszczone względem tej powierzchni, a nie przypadkowo względem całego pomieszczenia.

3. Sprawdź natężenie światła

Jeżeli stanowisko już funkcjonuje, dobrym punktem wyjścia jest pomiar luksomierzem.

Warto wykonać kilka pomiarów w różnych punktach powierzchni roboczej. Dzięki temu można sprawdzić nie tylko poziom światła, ale również jego rozkład.

Pojedynczy pomiar może być mylący. Stanowisko może mieć odpowiednią wartość w jednym miejscu, a jednocześnie pozostawać niedoświetlone w innych obszarach.

4. Przeanalizuj cienie i olśnienie

Nawet prawidłowa wartość luxów nie gwarantuje jeszcze dobrych warunków pracy.

Należy sprawdzić, czy ręce pracownika, elementy konstrukcyjne albo urządzenia nie powodują zacienienia powierzchni roboczej.

Warto również zweryfikować, czy oprawy nie znajdują się w polu widzenia pracownika w sposób powodujący dyskomfort.

5. Dobierz odpowiednie oprawy

Dopiero po określeniu potrzeb stanowiska można przejść do wyboru konkretnego rozwiązania.

W przypadku wydłużonych powierzchni roboczych szczególnie interesującym rozwiązaniem mogą być lampy liniowe LED, ponieważ pozwalają tworzyć uporządkowany układ oświetleniowy nad stanowiskiem.

Czy oświetlenie hali wystarczy do prac precyzyjnych?

Nie zawsze.

Oświetlenie ogólne hali ma za zadanie zapewnić odpowiednie warunki w całej przestrzeni. Nie musi jednak gwarantować optymalnego oświetlenia każdego pojedynczego stanowiska.

Problem może pojawić się szczególnie wtedy, gdy:

• stanowisko znajduje się między regałami lub maszynami,
• pracownik wykonuje dokładne czynności ręczne,
• powierzchnia robocza znajduje się niżej niż główna płaszczyzna oświetlenia,
• występują cienie,
• stanowisko zostało zmienione po wykonaniu instalacji,
• w hali znajduje się kilka rodzajów zadań o różnych wymaganiach wzrokowych.

W takiej sytuacji nie zawsze trzeba wymieniać całe oświetlenie obiektu. Czasami skuteczniejszym rozwiązaniem jest odpowiednie uzupełnienie instalacji w strefach roboczych.

Lampy LED AXION i OPTIS do prac precyzyjnych

Przy projektowaniu profesjonalnego oświetlenia stanowisk pracy warto rozważyć rozwiązania, które można dopasować do geometrii pomieszczenia i charakteru wykonywanych czynności.

Lampy LED AXION i OPTIS mogą być wykorzystane przy projektowaniu oświetlenia stanowisk produkcyjnych, montażowych i kontrolnych. Dobór oraz rozmieszczenie opraw powinny wynikać z parametrów konkretnego stanowiska, wysokości montażu, jego wymiarów oraz oczekiwanego rozkładu światła.

AXION – oświetlenie profesjonalnych stanowisk pracy

AXION można uwzględnić w projektach oświetlenia przestrzeni przemysłowych, w których istotne jest odpowiednie doświetlenie miejsc wykonywania pracy.

Przy planowaniu instalacji należy uwzględnić między innymi układ stanowisk, wysokość hali, położenie maszyn oraz wymagania dotyczące oświetlenia powierzchni roboczej.

OPTIS – lampy liniowe do stanowisk pracy

OPTIS sprawdzi się jako rozwiązanie do przestrzeni, w których ważne jest uporządkowane oświetlenie wydłużonych powierzchni.

Liniowa forma oprawy może być wykorzystana między innymi nad stanowiskami montażowymi, kontrolnymi oraz produkcyjnymi. Odpowiednie rozmieszczenie opraw pomaga ograniczyć niedoświetlone fragmenty obszaru roboczego.

Najczęstsze błędy przy oświetlaniu prac precyzyjnych

Podczas modernizacji lub projektowania stanowiska często popełnia się kilka podobnych błędów.

Dobór lampy wyłącznie na podstawie mocy – liczba watów nie mówi, jakie warunki świetlne powstaną na stanowisku.

Pomiar tylko w jednym punkcie – nie pozwala ocenić równomierności oświetlenia.

Pomijanie olśnienia – odpowiednia liczba luxów nie oznacza automatycznie komfortowego widzenia.

Brak analizy cieni – pracownik może zasłaniać światło własnym ciałem lub rękami.

Nieprawidłowe rozmieszczenie opraw – nawet dobre lampy nie zapewnią oczekiwanego efektu, jeżeli zostaną zamontowane w przypadkowych miejscach.

Skupienie się wyłącznie na stanowisku – warto przeanalizować również jego otoczenie, szczególnie gdy znajduje się ono w hali produkcyjnej.

Jak zaplanować profesjonalne oświetlenie stanowiska?

Dobre oświetlenie zaczyna się od analizy potrzeb, a nie od wyboru konkretnej lampy.

Najpierw należy określić charakter pracy, powierzchnię roboczą i wymagania wzrokowe. Następnie warto sprawdzić istniejące warunki oraz rozkład światła. Dopiero później można dobrać oprawy i zaplanować ich rozmieszczenie.

W przypadku nowych inwestycji takie podejście pozwala od początku dopasować instalację do rzeczywistego sposobu użytkowania stanowiska. Przy modernizacji natomiast umożliwia wskazanie miejsc, w których potrzebne jest dodatkowe lub zmienione oświetlenie.

Oświetlenie stanowiska do prac precyzyjnych z LEDBERG

Jeżeli potrzebujesz odpowiednio zaplanować oświetlenie stanowiska do prac precyzyjnych, warto spojrzeć na cały układ: rodzaj wykonywanej pracy, powierzchnię roboczą, wysokość montażu, rozkład światła oraz warunki panujące w otoczeniu.

LEDBERG może pomóc w doborze rozwiązania dopasowanego do konkretnego stanowiska. W zależności od charakteru przestrzeni można rozważyć między innymi lampy LED AXION oraz OPTIS.

Nie warto dobierać opraw wyłącznie na podstawie ich mocy. Znacznie ważniejsze jest uzyskanie odpowiednich warunków oświetleniowych dokładnie tam, gdzie pracownik wykonuje swoje zadania.

Planujesz nowe stanowisko pracy lub modernizację istniejącego oświetlenia? Skontaktuj się z LEDBERG. Pomożemy przeanalizować potrzeby przestrzeni i dobrać rozwiązanie odpowiednie do charakteru wykonywanej pracy.

Najważniejsze wnioski

• Oświetlenie prac precyzyjnych wymaga analizy zarówno ilości, jak i jakości światła.
• PN-EN 12464-1:2022-01 stanowi ważny punkt odniesienia dla oświetlenia miejsc pracy we wnętrzach.
• Należy uwzględnić między innymi natężenie oświetlenia, równomierność, olśnienie i oddawanie barw.
• Oświetlenie ogólne hali nie zawsze zapewnia odpowiednie warunki na każdym stanowisku.
• Lampy liniowe AXION i OPTIS mogą być wykorzystane przy projektowaniu profesjonalnych stanowisk pracy.
• Ostateczny dobór opraw powinien wynikać z charakteru zadania, geometrii stanowiska oraz planowanego rozmieszczenia lamp.

Uwaga: konkretne wartości parametrów oświetleniowych należy dobierać na podstawie właściwego rodzaju stanowiska i aktualnych wymagań normowych. PN-EN 12464-1:2022-01 nie jest katalogiem gotowych rozwiązań opraw, lecz określa wymagania oświetleniowe dla miejsc pracy we wnętrzach.

Kontakt +48 790 700 116
 www.ledberg.pl
 info@ledberg.pl